اکوکاردیوگرافی چیست؟ | انواع اکو قلب، نحوه انجام و کاربردها در سال 1405

آخرین به‌روزرسانی در 2026-08-21 توسط رقیه فتاحی

اکوکاردیوگرافی چیست؟ اکوکاردیوگرافی یا اکو قلب، روشی تصویربرداری با امواج صوتی است که برای بررسی ساختار و عملکرد قلب انجام می‌شود. پزشک با کمک این روش می‌تواند اندازه حفره‌های قلب، حرکت عضله، وضعیت دریچه‌ها و نحوه جریان خون را ارزیابی کند؛ بدون آن‌که در اکوکاردیوگرافی معمول از اشعه استفاده شود. اکو قلب فقط برای تشخیص بیماری‌های قلبی کاربرد ندارد و ممکن است برای پیگیری روند درمان، بررسی علائمی مانند تنگی نفس یا تپش قلب و ارزیابی برخی شرایط مادرزادی نیز درخواست شود. در این مقاله، با انواع اکوکاردیوگرافی، نحوه انجام اکو قلب، کاربردهای هر روش، مدت زمان بررسی و آمادگی‌های لازم آشنا می‌شوید.

اکوکاردیوگرافی چیست؟

اکوکاردیوگرافی که بیشتر با نام «اکو قلب» شناخته می‌شود، نوعی تصویربرداری پزشکی با استفاده از امواج صوتی است. این روش به پزشک اجازه می‌دهد شکل حفره‌های قلب، ضخامت دیواره‌ها، حرکت عضله قلب و وضعیت دریچه‌ها را بررسی کند. برخلاف تصویربرداری‌هایی که از اشعه استفاده می‌کنند، اکوکاردیوگرافی بر پایه امواج اولتراسوند انجام می‌شود. در زمان انجام اکو، دستگاه تصاویری زنده از قلب و حرکت خون در بخش‌های مختلف آن ایجاد می‌کند. پزشک با بررسی این تصاویر می‌تواند اطلاعاتی درباره قدرت پمپاژ قلب، عملکرد دریچه‌ها و اندازه حفره‌های قلب به دست آورد. نتیجه اکو به‌تنهایی تفسیر نمی‌شود و باید در کنار علائم، معاینه و سایر آزمایش‌های بیمار بررسی شود.

اکو قلب ممکن است برای بررسی یک علامت، تشخیص یا پیگیری بیماری قلبی، ارزیابی اثر درمان یا بررسی شرایط مادرزادی درخواست شود. نوع اکو و روش انجام آن بر اساس پرسش تشخیصی پزشک انتخاب می‌شود. در بسیاری از موارد، اکوکاردیوگرافی از روی قفسه سینه انجام می‌شود و نیاز به بستری ندارد.

اکو قلب چه بخش‌هایی را بررسی می‌کند؟

قلب از حفره‌ها، دریچه‌ها، عضله و عروق مرتبط تشکیل شده است و هرکدام نقش مشخصی در گردش خون دارند. اکوکاردیوگرافی امکان بررسی هم‌زمان چند مورد از این بخش‌ها را فراهم می‌کند. البته میزان وضوح تصاویر به نوع اکو، وضعیت بدن بیمار و شرایطی مانند ضخامت دیواره قفسه سینه نیز بستگی دارد.

مهم‌ترین مواردی که در اکو قلب بررسی می‌شوند عبارت‌اند از:

• اندازه دهلیزها و بطن‌های قلب
• ضخامت و حرکت دیواره‌های قلب
• قدرت انقباض و پمپاژ بطن چپ
• وضعیت دریچه‌های میترال، آئورت، تریکوسپید و ریوی
• جهت و سرعت جریان خون
• وجود مایع در اطراف قلب
• برخی ناهنجاری‌های مادرزادی
• نشانه‌های مرتبط با فشار داخل حفره‌های قلب
• احتمال وجود لخته، توده یا تغییرات غیرطبیعی در برخی شرایط

کسر جهشی قلب در اکو چیست؟

یکی از عددهایی که ممکن است در گزارش اکو دیده شود، «کسر جهشی» یا Ejection Fraction است. این عدد نشان می‌دهد چه مقدار از خون موجود در بطن چپ، در هر ضربان به بیرون پمپاژ می‌شود. کسر جهشی فقط یکی از شاخص‌های عملکرد قلب است و تفسیر آن باید با توجه به سایر یافته‌های گزارش انجام شود.

نباید یک عدد از گزارش اکو را بدون توجه به سن، علائم، سابقه بیماری و دیگر بخش‌های آزمایش به‌تنهایی تفسیر کرد. گاهی فردی با کسر جهشی مناسب، همچنان به بررسی بیشتر نیاز دارد و در برخی شرایط نیز علائم بیمار از یک عدد منفرد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

اکو قلب چگونه انجام می‌شود؟

رایج‌ترین نوع اکو، اکوکاردیوگرافی ترانس‌توراسیک است که از روی قفسه سینه انجام می‌شود. بیمار معمولاً روی تخت و به پهلوی چپ قرار می‌گیرد تا دسترسی به ناحیه قلب آسان‌تر شود. سپس مقدار کمی ژل روی پوست قفسه سینه قرار می‌گیرد و مبدل دستگاه روی نقاط مشخصی حرکت داده می‌شود.

مبدل اکو امواج صوتی با فرکانس بالا را به بدن ارسال می‌کند و بازتاب این امواج را دریافت می‌کند. دستگاه، اطلاعات دریافت‌شده را به تصویر تبدیل می‌کند و متخصص یا تکنسین، نماهای مختلف قلب را ثبت می‌کند. ممکن است برای گرفتن تصویر مناسب، از بیمار خواسته شود چند لحظه نفس خود را نگه دارد یا وضعیت بدنش را تغییر دهد.

در طول بررسی، فشار مبدل روی قفسه سینه ممکن است در بعضی نقاط کمی بیشتر باشد. این فشار معمولاً قابل‌تحمل است و به‌معنای ورود وسیله‌ای به بدن نیست. پس از پایان اکو، ژل از روی پوست پاک می‌شود و بیمار در صورت نداشتن دستور دیگری می‌تواند فعالیت روزانه خود را ادامه دهد.

انواع اکوکاردیوگرافی و کاربرد هرکدام

همه اکوها با یک روش انجام نمی‌شوند. پزشک بر اساس علائم بیمار، یافته‌های معاینه و نوع اطلاعات مورد نیاز، روش مناسب را انتخاب می‌کند. اکو از روی قفسه سینه برای بسیاری از بررسی‌های معمول کافی است، اما در برخی شرایط به روش‌های تخصصی‌تر نیاز می‌شود.

English:
“An echocardiogram (echo) is a diagnostic test used to obtain pictures of your heart to help determine your heart function, evaluate your heart valves and measure the size of part of the thoracic aorta. Echocardiograms can also alert physicians about any heart conditions you have such as tumors, fatty deposits, enlargement of the heart and congestive heart failure, as well as the status of the sack surrounding your heart

Translation in Persian:
“اکوکاردیوگرام (اکو) یک آزمایش تشخیصی است که برای به دست آوردن تصاویر از قلب شما استفاده می‌شود تا عملکرد قلب شما را تعیین کند، دریچه‌های قلب شما را ارزیابی و اندازه قسمتی از آئورت قفسه سینه را اندازه‌گیری کند. اکوکاردیوگرام همچنین می‌تواند پزشکان را از هرگونه مشکل قلبی شما مانند تومورها، رسوبات چربی، بزرگ شدن قلب و نارسایی احتقانی قلب مطلع کند، همچنین وضعیت کیسه اطراف قلب شما (پریکاردیوم) را نیز بررسی می‌کند.”

منبع: Mayo Clinic

اکو قلب برای چه بیماری‌هایی استفاده می‌شود؟

اکوکاردیوگرافی می‌تواند در تشخیص یا پیگیری گروهی از بیماری‌های قلبی نقش داشته باشد. این روش گاهی برای بررسی علت علائم و گاهی برای سنجش وضعیت بیماری شناخته‌شده انجام می‌شود. نتیجه اکو به‌تنهایی مشخص‌کننده همه بیماری‌های قلبی نیست و ممکن است پزشک به آزمایش‌های دیگری نیز نیاز داشته باشد.

برخی از موارد کاربرد اکو قلب عبارت‌اند از:

• بیماری‌های دریچه‌ای قلب
• نارسایی قلبی
• ضعف یا ضخیم‌شدن عضله قلب
• برخی نقص‌های مادرزادی قلب
• بررسی مایع اطراف قلب
• ارزیابی اندازه حفره‌های قلب
• بررسی عملکرد قلب پس از برخی آسیب‌ها
• ارزیابی جریان خون و فشارهای داخل قلب
• بررسی برخی عوارض پس از سکته مغزی یا تشکیل لخته، بر اساس نظر پزشک
• پیگیری پاسخ بیمار به درمان‌های قلبی

وجود یک بیماری در این فهرست به این معنا نیست که اکو برای همه بیماران با همان تشخیص، در فواصل یکسان انجام می‌شود. زمان تکرار آزمایش، تست نوار قلب و نوع روش مورد استفاده به وضعیت فرد و تصمیم متخصص بستگی دارد.

آیا اکو قلب درد دارد؟

اکو ترانس‌توراسیک معمولاً با درد همراه نیست. تنها ممکن است هنگام حرکت مبدل روی قفسه سینه، فشار مختصری احساس شود یا ژل دستگاه برای بیمار کمی سرد باشد. این روش برش پوستی، تزریق یا ورود ابزار به بدن ندارد.

در اکو از طریق مری، شرایط متفاوت است؛ زیرا مبدل از راه دهان وارد مری می‌شود و معمولاً برای کاهش ناراحتی از بی‌حسی و آرام‌بخش استفاده می‌شود. گلودرد خفیف یا احساس ناراحتی در گلو پس از بررسی ممکن است رخ دهد. هر درد شدید، مشکل تنفسی یا دشواری قابل‌توجه در بلع پس از TEE باید به مرکز درمانی اطلاع داده شود.

اکو استرس نیز ممکن است به‌دلیل ورزش یا داروی مورد استفاده، تپش قلب، خستگی یا تنگی نفس موقت ایجاد کند. بیمار در تمام طول بررسی تحت مراقبت قرار دارد و بروز علائم غیرمعمول باید همان لحظه به تیم درمان گزارش شود.

تفاوت اکو قلب با نوار قلب چیست؟

اکو قلب و نوار قلب هر دو برای ارزیابی وضعیت قلب به کار می‌روند، اما اطلاعات یکسانی ارائه نمی‌کنند. نوار قلب، فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند و برای بررسی ریتم، تعداد ضربان و برخی تغییرات الکتریکی مفید است. اکوکاردیوگرافی با ایجاد تصویر، ساختار و حرکت قلب و جریان خون را بررسی می‌کند.

گاهی پزشک برای رسیدن به ارزیابی کامل‌تر، هر دو آزمایش را درخواست می‌کند. طبیعی بودن نوار قلب، وجود همه مشکلات ساختاری قلب را رد نمی‌کند و نتیجه اکو نیز جایگزین بررسی ریتم قلب نمی‌شود. انتخاب آزمایش به علائم و پرسش پزشکی مورد نظر بستگی دارد.

چه زمانی باید برای اکو قلب به پزشک مراجعه کرد؟

تنگی نفس، درد یا فشار قفسه سینه، تپش قلب، سرگیجه، غش، خستگی غیرعادی یا تورم پاها ممکن است پزشک را به بررسی قلب هدایت کند. با این حال، این علائم علت‌های مختلفی دارند و صرف مشاهده آن‌ها به‌معنای نیاز حتمی به اکو نیست. پزشک پس از معاینه و بررسی سوابق، درباره انجام اکو تصمیم می‌گیرد.

اگر درد شدید یا مداوم قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، غش، کبودی لب‌ها یا ضعف ناگهانی در یک سمت بدن ایجاد شد، نباید فقط برای گرفتن نوبت اکو منتظر ماند. چنین علائمی می‌توانند نیازمند ارزیابی فوری باشند و باید با اورژانس یا نزدیک‌ترین مرکز درمانی تماس گرفته شود.

برای مطالعه علائم و شرایطی که ممکن است به تجویز اکو قلب منجر شوند، به مقالهٔ چه زمانی اکو قلب لازم است؟ مراجعه کنید.

تفسیر نتیجه اکو قلب چگونه انجام می‌شود؟

گزارش اکو معمولاً شامل توضیح اندازه حفره‌ها، حرکت دیواره‌ها، وضعیت دریچه‌ها، جریان خون و برخی اندازه‌گیری‌های عملکردی است. اصطلاحاتی مانند «نارسایی دریچه»، «گشادی حفره»، «کاهش حرکت دیواره» یا «کسر جهشی» باید در کنار کل گزارش معنا شوند. شدت و اهمیت هر یافته به شرایط بیمار وابسته است.

تصویر یا گزارش اکو را نباید بدون نظر پزشک به‌عنوان تشخیص نهایی در نظر گرفت. ممکن است یک تغییر خفیف در فردی نیاز به پیگیری داشته باشد و همان تغییر در فرد دیگری با توجه به علائم و سابقه پزشکی اهمیت بیشتری پیدا کند. پزشک در صورت نیاز، اکو را با نوار قلب، آزمایش خون، تست ورزش یا روش‌های تصویربرداری دیگر مقایسه می‌کند.

انجام اکو قلب در گروه پزشکی ایمان

برای انجام اکو قلب، انتخاب نوع بررسی باید بر اساس درخواست پزشک و شرایط بیمار صورت بگیرد. در گروه پزشکی ایمان، اطلاعات مربوط به نوع اکو، زمان مراجعه و مدارک مورد نیاز هنگام هماهنگی نوبت به بیمار اعلام می‌شود. همراه داشتن گزارش‌های قبلی، فهرست داروها و سوابق بیماری می‌تواند به بررسی دقیق‌تر کمک کند.

برای دریافت اطلاعات و هماهنگی نوبت می‌توانید با شماره 02146291345 تماس بگیرید. نوع اکو، آمادگی‌های احتمالی و زمان حضور در مرکز باید پیش از مراجعه از پذیرش یا کادر درمان پرسیده شود.

پرسش‌های متداول درباره اکوکاردیوگرافی

جمع‌بندی

اکوکاردیوگرافی روشی برای مشاهده ساختار و عملکرد قلب با استفاده از امواج صوتی است. اکو ترانس‌توراسیک، اکو از طریق مری، اکو داپلر، اکو استرس، اکو سه‌بعدی و اکو جنینی، هرکدام برای پرسش‌های پزشکی متفاوتی به کار می‌روند. اکو قلب معمولاً بدون درد و بدون استفاده از اشعه انجام می‌شود، اما آمادگی لازم برای همه انواع آن یکسان نیست. انتخاب روش مناسب و تفسیر نتیجه باید بر اساس علائم، معاینه، سابقه پزشکی و نظر پزشک انجام شود.