عوارض اسکن پرفیوژن ریه | اسکن پرفیوژن ریه در بارداری

آخرین به‌روزرسانی در 2026-02-19 توسط گروه پزشکی ایمان

اسکن پرفیوژن ریه (Lung Perfusion Scan) یکی از روش‌های تصویربرداری پزشکی هسته‌ای است که با هدف بررسی جریان خون در بافت‌های ریه انجام می‌شود. این اسکن معمولاً به کمک مواد رادیواکتیو انجام می‌گیرد و اطلاعات دقیقی درباره توزیع خون در بخش‌های مختلف ریه در اختیار پزشکان قرار می‌دهد. اسکن پرفیوژن اغلب به همراه اسکن ونتیلاسیون (تهویه) انجام می‌شود تا بتوان عملکرد کلی ریه را از نظر تهویه و خون‌رسانی بررسی کرد. این روش به ویژه در تشخیص آمبولی ریه (انسداد عروق ریوی) بسیار کاربرد دارد و به عنوان یک ابزار مهم در ارزیابی بیماران با علائم تنفسی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

---

عوارض اسکن پرفیوژن ریه:

1. واکنش به ماده رادیواکتیو:
   ماده‌ای که در این اسکن استفاده می‌شود (مانند تکنسیوم 99m) معمولاً بسیار کم‌خطر است، اما در موارد نادر ممکن است فرد دچار واکنش آلرژیک خفیف مانند خارش، قرمزی پوست یا کهیر شود.
2. عوارض تزریق وریدی:
   گاهی محل تزریق ممکن است کمی دردناک یا متورم شود یا کبودی خفیفی ایجاد شود، که معمولاً بدون نیاز به درمان خاص برطرف می‌شود.
3. قرار گرفتن در معرض پرتو:
   میزان پرتو دریافتی در این اسکن بسیار کم است و معمولاً مشکلی برای بدن ایجاد نمی‌کند. با این حال، در زنان باردار یا شیرده باید احتیاط بیشتری صورت گیرد و پزشک در مورد انجام یا به تعویق انداختن اسکن تصمیم‌گیری می‌کند.
4. حساسیت در بیماران با مشکلات کلیوی یا ریوی شدید:
   در بیماران خاص، خصوصاً کسانی که بیماری‌های پیشرفته ریوی یا کلیوی دارند، ممکن است نیاز به بررسی دقیق‌تری برای انجام این اسکن وجود داشته باشد.

---

اسکن پرفیوژن ریه چگونه انجام می‌شود؟

اسکن پرفیوژن ریه یک نوع تصویربرداری پزشکی هسته‌ای است که برای بررسی جریان خون در ریه‌ها انجام می‌شود. این اسکن معمولاً در یک مرکز پزشکی هسته‌ای انجام شده و مراحل زیر را شامل می‌شود:

1. آماده‌سازی بیمار
   بیمار روی تخت دراز می‌کشد و یک سرم وریدی (از طریق رگ دست یا بازو) وصل می‌شود. معمولاً نیاز به آمادگی خاصی مثل ناشتا بودن نیست، مگر اینکه پزشک دستور داده باشد.
2. تزریق ماده رادیواکتیو
   ماده‌ای به نام تکنسیوم-99m ماکروآگگرگیت آلبومین (Tc-99m MAA) از طریق ورید تزریق می‌شود. این ماده ایمن بوده و به‌صورت موقت در ریه‌ها تجمع می‌یابد تا توزیع جریان خون را نشان دهد.
3. تصویربرداری با گاماکمرا
   پس از تزریق، بیمار در وضعیت‌های مختلف (خوابیده به پشت، به پهلو و گاهی نشسته) قرار می‌گیرد و دستگاهی به نام گاماکمرا از ریه‌ها تصویر می‌گیرد. این تصویربرداری چند دقیقه طول می‌کشد.
4. تکمیل اسکن (در صورت نیاز همراه با اسکن تهویه)
   در مواردی که پزشک نیاز به بررسی کامل‌تری داشته باشد، اسکن پرفیوژن ریه با اسکن تهویه (Ventilation Scan) ترکیب می‌شود. در این حالت بیمار یک گاز رادیواکتیو سبک را از طریق ماسک تنفس می‌کند تا جریان هوا در ریه نیز بررسی شود.
5. پایان و مراقبت پس از اسکن
   پس از اتمام اسکن، بیمار می‌تواند فعالیت‌های عادی روزمره را از سر بگیرد. نوشیدن آب به دفع سریع‌تر ماده رادیواکتیو کمک می‌کند.

Ventilation-perfusion scan also referred to as lung scintigraphy or commonly V/Q scan, is a diagnostic test utilizing radioisotopes to evaluate pulmonary ventilation and perfusion.

اسکن تهویه-پرفیوژن که به آن سینتی‌گرافی ریه یا معمولاً اسکن V/Q نیز گفته می‌شود، یک آزمایش تشخیصی است که از رادیوایزوتوپ‌ها برای ارزیابی تهویه و پرفیوژن ریوی استفاده می‌کند.

به نقل از سایت ncbi.nlm.nih

مزایا و معایب اسکن پرفیوژن ریه

مزایا و معایب اسکن پرفیوژن	معایب
دقت بالا در تشخیص آمبولی ریه (لخته در عروق ریوی)	کیفیت پایین‌تر تصویر نسبت به CT آنژیوگرافی در برخی موارد
روش غیرتهاجمی و بدون درد (فقط تزریق ساده)	ممکن است در همه مراکز درمانی در دسترس نباشد
استفاده از ماده رادیواکتیو با دوز کم و ایمن	نیاز به تزریق ماده رادیواکتیو (با احتیاط در بارداری)
مناسب برای بیماران با حساسیت به ید یا مشکلات کلیوی	احتمال کاهش دقت در بیماران با بیماری‌های مزمن ریوی
امکان انجام هم‌زمان با اسکن تهویه برای بررسی کامل ریه	زمان‌بر بودن در صورت انجام همراه با اسکن تهویه

---

آمادگی قبل از اسکن پرفیوژن ریه:

1. اطلاع به پزشک درباره وضعیت پزشکی
   بیمار باید پزشک را از موارد زیر مطلع کند:
   • بارداری یا شیردهی
   • حساسیت به دارو یا مواد رادیواکتیو
   • بیماری‌های قلبی، ریوی یا کلیوی
   • مصرف داروهای خاص یا رقیق‌کننده خون
2. عدم نیاز به ناشتایی در بیشتر موارد
   معمولاً نیازی به ناشتا بودن نیست، اما برخی مراکز ممکن است توصیه خاصی داشته باشند. بهتر است طبق دستور پزشک عمل شود.
3. پوشیدن لباس راحت و بدون فلز
   توصیه می‌شود لباس راحت، گشاد و بدون دکمه یا زیپ فلزی پوشیده شود، زیرا ممکن است در تصویربرداری اختلال ایجاد کند.
4. آوردن مدارک پزشکی قبلی
   شامل عکس‌های رادیولوژی، سی‌تی اسکن، اسکن‌های قبلی ریه یا نسخه‌های پزشک برای کمک به تفسیر دقیق‌تر نتیجه.
5. آرامش و استراحت قبل از اسکن
   بیمار باید در زمان مراجعه آرامش داشته باشد، چون اضطراب ممکن است تنفس و عملکرد ریه را تحت تأثیر قرار دهد.
6. دفع ادرار قبل از شروع اسکن
   توصیه می‌شود قبل از ورود به اتاق تصویربرداری مثانه تخلیه شود، چون ممکن است چند دقیقه تا نیم‌ساعت در حالت ثابت قرار گیرد.

---

خدمات اسکن ریه در کلینیک ویستان

• کلینیک ویستان در دو شعبه تهران (مرزداران و سعادت‌آباد) خدمات پزشکی هسته‌ای از جمله اسکن قلب و ریه (SPECT) ارائه می‌دهد
• برای مراجعه، می‌تونی از طریق شماره‌های تماس زیر وقت رزرو کنی:
  • شعبه مرزداران: 02191090775
  • شعبه سعادت‌آباد: 09966333097

---

روند انجام اسکن پرفیوژن ریه در ویستان

1. رزرو و ویزیت پزشک هسته‌ای
   – ابتدا با کلینیک تماس بگیر و وقت ویزیت تعیین کن تا پزشک پروتکل لازم رو برات توضیح بده.
2. مراجعه جهت تزریق ماده رادیوایزوتوپ
   – پس از بررسی شرایط (بارداری، کلیه، مصرف دارو) ماده رادیوادو تزریق می‌شود.
3. تصویربرداری SPECT
   – با استفاده از دستگاه گاما‌کمرا، تصاویر لازم ثبت می‌شوند.
4. در صورت نیاز، انجام اسکن تهویه (V/Q کامل)
   – اگر پزشک صلاح بداند، اسکن تهویه در جلسه یا جلسه بعدی انجام می‌‌شود، تا تصویر کاملی از عملکرد ریه حاصل شود.

---

هزینه تقریبی و وضعیت بیمه در کلینیک ویستان

طبق اطلاعات تقریبی طبق تعرفه‌های سال ۱۴۰۴:

• اسکن SPECT (پرفیوژن قلب / ریه) در کلینیک‌ ویستان 3 میلیون تومان است که با اکثر بیمه های تکمیلی قرار داد دارد که هزینه رایگان می شود
• بیمه‌های پایه (مانند تأمین اجتماعی) معمولاً ۳۰–۹۰٪ هزینه را پوشش می‌دهند، و بیمه‌های تکمیلی نیز اغلب بیشتر را تحمل می‌کنند
• باید بدانید که در برخی منابع عنوان شده که در کلینیک ویستان اسکن SPECT «رایگان» ارائه می‌شود

---

اسکن پرفیوژن ریه در بارداری

اسکن پرفیوژن ریه در دوران بارداری یک موضوع حساس است، چون شامل استفاده از مواد رادیواکتیو می‌شود. با این حال، در برخی شرایط خاص و ضروری، مانند شک به آمبولی ریه (PE) در باردار، پزشکان ممکن است با احتیاط آن را تجویز کنند.

---

آیا اسکن پرفیوژن ریه در بارداری مجاز است؟

بله، ولی فقط در صورت ضرورت پزشکی جدی.
اگر زن باردار علائم آمبولی ریه داشته باشد (مثل تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، افزایش ناگهانی ضربان قلب)، اسکن پرفیوژن ممکن است ایمن‌ترین روش موجود برای تشخیص باشد.

موضوع	توضیح
نوع اسکن ترجیحی	در برخی موارد، فقط پرفیوژن بدون تهویه انجام می‌شود تا میزان تابش کاهش یابد.
میزان تابش به جنین	تابش اسکن پرفیوژن بسیار پایین است (حدود 0.1 تا 0.5 میلی‌گری)، که طبق بسیاری از منابع علمی در حد مجاز برای جنین است.
جایگزین‌ها	در صورت امکان، پزشک ممکن است ابتدا اولتراسوند داپلر پا یا سی‌تی آنژیوگرافی با محافظ شکم را در نظر بگیرد.
رضایت‌نامه	بیمار باید فرم رضایت‌نامه آگاهانه را امضا کند و از میزان خطر آگاه باشد.
مشاوره با پزشک متخصص زنان و پزشکی هسته‌ای	پیش از انجام، هماهنگی بین این دو تخصص الزامی است.

---

نتیجه‌گیری

• اگر خطر آمبولی ریه زیاد باشد، عدم انجام اسکن ممکن است برای مادر و جنین خطرناک‌تر از تابش آن باشد.
• بنابراین، در موارد اضطراری، اسکن پرفیوژن می‌تواند با ایمنی نسبی انجام شود.

---

جدول مراکز اسکن پرفیوژن ریه (تهران)

ردیف	نام مرکز	نشانی
1️⃣	کلینیک ویستان (شعبه مرزداران / سعادت‌آباد)	مرزداران و سعادت‌آباد، تهران02191090775
2️⃣	مرکز پزشکی هسته‌ای سارا	خیابان مطهری، تهران
3️⃣	مرکز پزشکی هسته‌ای پویا	تهران (آدرس دقیق در تماس اعلام می‌شود)
4️⃣	بیمارستان خاتم‌الأنبیا (بخش پزشکی هسته‌ای)	میرداماد، تهران
5️⃣	مرکز پزشکی هسته‌ای اندیشه زرین	خیابان شریعتی، تقاطع بهشتی، تهران
6️⃣	مرکز پزشکی هسته‌ای دکتر کریمی	پاسداران، تهران

---

تفسیر نتایج اسکن پرفیوژن ریه

---

مراحل تفسیر اسکن پرفیوژن ریه

مرحله	توضیح
1. بررسی تصاویر پرفیوژن	تزریق ماده رادیواکتیو (معمولاً ماکروآگروگات آلبومین یا MAA) در ورید محیطی باعث نمایان شدن جریان خون در ریه‌ها می‌شود.
2. مقایسه با اسکن تهویه (در صورت وجود)	در اسکن V/Q (تهویه–پرفیوژن)، تطابق یا عدم تطابق بین نواحی تهویه و پرفیوژن بررسی می‌شود.
3. تحلیل نقاط کاهش یا فقدان پرفیوژن	نواحی با کاهش جریان خون می‌توانند نشان‌دهنده آمبولی ریه یا سایر بیماری‌ها باشند.

---

الگوهای شایع در تفسیر

الگو	احتمال بیماری	توضیح
نواحی با کاهش پرفیوژن و تهویه طبیعی (Mismatch)	بالا برای آمبولی ریه (PE)	جریان خون قطع شده، ولی تهویه حفظ شده است.
نواحی با کاهش پرفیوژن و کاهش تهویه (Match)	احتمال پایین PE، احتمال بیماری مزمن مثل COPD یا فیبروز ریوی	کاهش همزمان تهویه و پرفیوژن معمولاً ناشی از بیماری‌های مزمن است.
پرفیوژن طبیعی	PE بعید است	معمولاً در بیماران بدون اختلال جدی ریوی مشاهده می‌شود.
کاهش پرفیوژن یک‌طرفه کامل	احتمال آمبولی کامل یک شریان ریوی یا انسداد مادرزادی	نیاز به بررسی فوری و تکمیلی دارد.

---

نکات مهم در تفسیر

• اسکن توسط پزشک متخصص پزشکی هسته‌ای تفسیر می‌شود.
• تفسیر نهایی باید همراه با شرح حال بالینی، معاینه فیزیکی، D-dimer و رادیوگرافی قفسه سینه انجام شود.
• گاهی نیاز به سی‌تی آنژیوگرافی برای تأیید یا رد نتیجه وجود دارد.

---

جمع‌بندی ساده برای بیماران

اگر در اسکن گفته شده که “مطابقت تهویه و پرفیوژن وجود دارد”، به این معناست که احتمال آمبولی کم است.
اگر نوشته شده “عدم تطابق تهویه و پرفیوژن”، یعنی احتمال آمبولی وجود دارد و باید پیگیری بیشتر انجام شود.

---

چه کسانی باید اسکن پرفیوژن ریه انجام دهند؟

اسکن پرفیوژن ریه یکی از روش‌های تصویربرداری پزشکی هسته‌ای است که برای بررسی جریان خون در بافت ریه استفاده می‌شود. این اسکن معمولاً در موارد زیر انجام می‌شود:

1. افراد مشکوک به آمبولی ریه (لخته خون در ریه):
   مهم‌ترین کاربرد اسکن پرفیوژن ریه در بررسی احتمال وجود آمبولی است. اگر بیماری دچار تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، تپش قلب یا کاهش اکسیژن خون باشد، پزشک ممکن است اسکن پرفیوژن یا اسکن V/Q را برای او تجویز کند.
2. زنان باردار با علائم آمبولی:
   در دوران بارداری به‌دلیل محدودیت‌های تصویربرداری با اشعه، اسکن پرفیوژن ریه (در مقایسه با سی‌تی آنژیوگرافی) به‌عنوان گزینه‌ای کم‌خطرتر برای بررسی آمبولی توصیه می‌شود، البته در شرایط خاص و با مشورت پزشک.
3. افرادی که اکسیژن خون پایین دارند بدون دلیل مشخص:
   در افرادی که سطح اکسیژن‌شان بدون دلیل واضح پایین آمده، این اسکن به پزشک کمک می‌کند بفهمد که آیا جریان خون در بافت ریه دچار مشکل شده است یا نه.
4. بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن ریوی (مانند COPD یا فیبروز ریوی):
   اسکن پرفیوژن می‌تواند میزان درگیری ریه را نشان دهد و به برنامه‌ریزی درمان کمک کند.
5. بررسی پیش از جراحی ریه:
   برای بیمارانی که قرار است بخشی از ریه‌شان جراحی و برداشته شود، از این اسکن برای تخمین عملکرد باقی‌مانده ریه استفاده می‌شود.
6. افراد با نتایج غیرطبیعی در عکس قفسه سینه یا سی‌تی‌اسکن:
   اگر پزشک در تصویربرداری‌های اولیه به مشکلی مشکوک شود که نیاز به بررسی دقیق‌تری از گردش خون در ریه‌ها داشته باشد، ممکن است اسکن پرفیوژن تجویز شود.
7. بررسی اختلالات مادرزادی عروق ریوی:
   در برخی کودکان یا بزرگسالانی که دارای ناهنجاری مادرزادی عروق ریه هستند، این اسکن می‌تواند مناطق دارای کاهش یا عدم خون‌رسانی را مشخص کند.

---

---

کاربردهای اصلی اسکن پرفیوژن ریه

اسکن پرفیوژن ریه یک روش تصویربرداری پزشکی هسته‌ای است که برای بررسی جریان خون در ریه‌ها به کار می‌رود. این اسکن می‌تواند اطلاعات حیاتی درباره سلامت عروق ریوی و عملکرد قسمت‌های مختلف ریه فراهم کند. مهم‌ترین کاربردهای آن شامل موارد زیر است:

---

1. تشخیص آمبولی ریه (Pulmonary Embolism – PE):

شایع‌ترین و مهم‌ترین کاربرد اسکن پرفیوژن. در صورت وجود لخته خون در عروق ریه، جریان خون مختل می‌شود که در اسکن پرفیوژن به‌صورت نواحی کم‌رنگ یا بی‌رنگ ظاهر می‌گردد.

2. ارزیابی عملکرد ریه پیش از جراحی:

در بیمارانی که قرار است قسمتی از ریه (مانند لوب یا کل یک ریه) برداشته شود، اسکن پرفیوژن به پزشک کمک می‌کند تخمین بزند که آیا قسمت باقی‌مانده ریه عملکرد کافی خواهد داشت یا خیر.

3. بررسی بیماری‌های مزمن ریوی (مثل COPD یا فیبروز ریوی):

برای بررسی اینکه کدام نواحی ریه دچار کاهش خون‌رسانی شده‌اند و شدت درگیری بیماری چقدر است.

4. ارزیابی ناهنجاری‌های مادرزادی در عروق ریوی:

در بیماران دارای مشکلات مادرزادی عروقی، این اسکن می‌تواند نشان دهد که جریان خون در چه بخش‌هایی از ریه مختل یا غیرطبیعی است.

5. بررسی کاهش اکسیژن خون بدون علت مشخص:

در مواردی که سطح اکسیژن خون پایین آمده اما علت آن مشخص نیست، این اسکن به بررسی جریان خون در ریه‌ها کمک می‌کند.

6. ارزیابی اثر درمان در آمبولی ریه یا بیماری‌های مزمن ریوی:

برای بررسی روند بهبودی پس از درمان لخته خون یا کنترل پیشرفت بیماری‌های ریوی مزمن.

---

---

چه کسانی نباید اسکن پرفیوژن ریه انجام دهند؟

با وجود اینکه اسکن پرفیوژن ریه معمولاً ایمن است، اما در برخی شرایط انجام آن توصیه نمی‌شود یا باید با احتیاط صورت بگیرد:

1. افرادی که به ماده رادیواکتیو یا ترکیبات استفاده شده در اسکن حساسیت یا آلرژی دارند:
   ممکن است به داروی رادیواکتیو تزریقی حساسیت نشان دهند و در این موارد باید از انجام اسکن خودداری شود یا قبلش اقدامات پیشگیرانه انجام شود.
2. زنان بارداری که پزشک تشخیص داده انجام اسکن خطر بیشتری نسبت به فایده دارد:
   اگرچه این اسکن نسبت به سی‌تی آنژیوگرافی دوز تابش کمتری دارد، ولی در صورت عدم ضرورت یا شرایط خاص، بهتر است از انجام آن اجتناب شود.
3. کودکان یا افراد بسیار ضعیف که توان تحمل تزریق ماده رادیواکتیو یا حضور در محیط آزمایشگاه را ندارند:
   در این شرایط باید با پزشک مشورت شود و گاهی روش‌های جایگزین در نظر گرفته می‌شود.
4. افرادی که دارای نارسایی شدید کلیوی هستند (در مواردی که ماده رادیواکتیو دفع کلیوی دارد):
   اگرچه این موضوع کمتر در اسکن پرفیوژن مطرح است، اما در شرایط خاص باید احتیاط شود.
5. افرادی که اخیراً دچار حمله قلبی شدید یا نارسایی قلبی حاد شده‌اند:
   ممکن است انجام اسکن بدون پایش دقیق خطرناک باشد.

بعد از انجام اسکن پرفیوژن ریه چه باید کرد

پس از انجام اسکن پرفیوژن ریه، معمولاً نیازی به اقدامات خاصی نیست، اما رعایت چند نکته ساده می‌تواند به ایمنی و راحتی بیمار کمک کند. در ادامه به صورت دقیق و قابل فهم توضیح داده‌ام که بعد از اسکن پرفیوژن ریه چه باید کرد:

---

اقدامات لازم بعد از اسکن پرفیوژن ریه

1. نوشیدن مایعات فراوان:
   برای کمک به دفع سریع‌تر ماده رادیواکتیو از بدن، بهتر است تا چند ساعت بعد از اسکن، آب و مایعات زیادی بنوشید (مگر اینکه پزشک محدودیت مایعات برای شما تعیین کرده باشد).
2. دفع ادرار مکرر:
   به تخلیه مواد رادیواکتیو از طریق کلیه‌ها کمک می‌کند. توصیه می‌شود بعد از اسکن، هر بار که احساس ادرار دارید به دستشویی بروید.
3. دوری از زنان باردار و کودکان (به مدت چند ساعت):
   به دلیل وجود مقدار کمی پرتو در بدن پس از تزریق رادیودارو، بهتر است تا حدود ۴–۶ ساعت پس از اسکن، از تماس نزدیک و طولانی‌مدت با خانم‌های باردار و کودکان خردسال خودداری شود.
4. ادامه فعالیت‌های روزانه:
   در اغلب موارد، پس از اسکن می‌توانید فعالیت‌های روزانه مانند کار، رانندگی، یا غذا خوردن را از سر بگیرید.
5. گزارش علائم غیرطبیعی به پزشک:
   اگر بعد از اسکن دچار علائم غیرعادی مانند سرگیجه شدید، واکنش پوستی، تنگی نفس، یا درد قفسه سینه شدید، فوراً به پزشک یا مرکز انجام اسکن مراجعه کنید (البته این موارد نادر هستند).
6. صبر برای دریافت نتیجه:
   نتیجه اسکن معمولاً ظرف چند ساعت تا ۲۴ ساعت توسط متخصص پزشکی هسته‌ای بررسی شده و به پزشک ارجاع‌دهنده اعلام می‌شود.

---

یادآوری:

• ماده رادیواکتیو مورد استفاده در اسکن پرفیوژن مقدار بسیار کمی دارد و در عرض ۱–۲ روز کاملاً از بدن دفع می‌شود.
• اگر قصد دارید پس از اسکن به محیط‌های خاص (مثلاً فرودگاه یا مراکز امنیتی) بروید، کارت اسکن را همراه داشته باشید، چون ممکن است دستگاه‌های حساس به پرتو به شما واکنش نشان دهند.

---